Kształtowanie gotowości do nauki czytania i pisania

Szczegóły
Kategoria: Warto przeczytać

"Do czytania garną się dzieci pięcioletnie, a nawet czteroletnie. Interesują się książeczkami, napisami na szyldach i reklamach, pytają o nazwy liter, same próbująjełączyć w wyrazy a wyrazy wzdania. Wczesne zainteresowanie nauką czytania i pisania świadczy o znakomitych możliwościach umysłowych dziecka.

Nie oznacza to jednak, że namawiam dorosłych do tego, aby zmuszali na przykład pięciolatka do nauki czytania i pisania, jeżeli dziecko tegonie chce. Wszystko zależy tu odstopnia dziecięcych zainteresowań. Tak się zwykle dzieje, że dzieci interesują się tym, co jest na miarę ich możliwości poznawczych i wykonawczych. Dlatego, gdy dziecko garnie się do nauki czytania i pisania należyje wspierać w opanowaniu tych trudnych umiejętności, gdyż im wcześniej je opanuje, tym większe będzie miało szanse w odniesieniu sukcesów w nauce szkolnej.

Dzieci w przedszkolu przygotowują się do nauki czytania i pisania podczas zabaw, zajęć, sytuacji edukacyjnych. Natomiast intensywnie uczą się tych umiejętności w pierwszym roku edukacji szkolnej. Dla każdego dziecka dobrze przygotowanego do szkoły w zakresie czytania i pisania nabywanie tych umiejętności nie będzie trudne" – Ewa Zielińska

W jaki sposób można wspierać dziecko w domu?

Zadaniem rodzica i nauczyciela jest przede wszystkim PRZYGOTOWANIE dziecka do nauki czytania i pisania, czyli wykształcenie gotowości.

Dzieci żyją w świecie głosek. GŁOSKA to dźwięk, który wymawiamy i słyszymy. LITERA to znak graficzny głoski, który zapisujemy i czytamy. To dorośli żyją w świecie liter, dzieci żyją w świecie głosek. I mądrość ludzkiego umysłu polega na tym ,że różnicuje ono dźwięki mowy języka ojczystego (słuch fonematyczny) i zaczyna mówić. Dziecko wyodrębnia wyrazy, sylaby i głoski. Składa głoski w wyrazy

  • CZYTAJCIE DZIECKU KSIĄŻKI – Codziennie, minimum 20 minut dziennie. To jest pierwszy krok do zaciekawienia dziecka, do rozpalenia iskry.  Tam, gdzie się CZYTA, świat głosek, słów i liter jest ważny. Dziecko musi usłyszeć dźwięki w słowach.
  • Nie uczcie dzieci alfabetu! Nikt nie mówi alfabetem. To błąd. Dzieci mówią alfabet jak wierszyk... Tak samo liczą do 10! Liczenie nie na konkretach to po prostu wierszyk. Nic więcej.
  • BAWCIE się. Rozwijajcie słuch fonematyczny, czyli zdolność precyzyjnego SŁYSZENIA i różnicowania dźwięków mowy języka ojczystego. Słuch ten wpływa na rozumienie mowy innych ludzi, właściwie wykształcony umożliwia prawidłową wymowę, wychwytywanie różnic między słowami, kóre brzmią podobnie np. pąk – bąk. Dzięki dobrze wykształconemu słuchowi fonematycznemu dziecko potrafi róźnicować pojedyńcze dźwięki, nie myli podobnie brzmiących wyrazów, nie przekręca ich, dzieli wyrazy na głoski, łączy szereg głosek w wyraz np. k-o-t.
  • Przygotowanie do nauki czytania odbywa się w różnych sytuacjach i polega na codziennej, zwykłej ZABAWIE. Rozwijajcie dzieci ruchowo, rozwijajcie różne zmysły, by trening słuchowy przebiegał prawidłowo.
  • SŁUCH FONEMATYCZNY - Nie zapominajcie o wyrazach dźwiękonaśladowczych - ONOMATOPEJACH. I to od nich zacznijcie z najmłodszymi dziećmi (wąż-sss, kot-miau, nożyczki ✂️- ciach ciach). Bawcie się więc w naśladowanie i rozpoznawanie dźwięków z otoczenia (pojazdy, zwierzęta, instrumenty)
  • ZABAWA w zgadywanie dźwięków – które z przedmiotów wydaje taki dźwięk? Stukanie, dzwonienie, szumienie, przesypywanie kaszy, piasku, kamieni itd. Możesz dziecku powiedzieć jakiś dźwięk, a ono ma odgadnąć kto lub co ten dźwięk wydaje. Możecie stukać patyczkiem w przedmioty, słuchać, a później dziecko zamyka oczy i rodzic stuka w kolejną rzecz, następnie dziecko ma odgadnąć w co uderzył rodzic.
  • ODGADYWANIE ODGŁOSÓW – darcie papieru, stukanie w garnek, stukanie w szybę, przelewanie wody, granie na jakimś instrumencie, zgniatanie gazety, gwizdanie itp.
  • ODTWARZANIE USŁYSZANEGO RYTMU – czyli ćwiczenia rytmizujące, wyklaskiwanie, tupanie, wystukiwanie patyczkiem. Dziecko powtarza po rodzicu to, co przed chwilą usłyszało np. rodzic klaszcze, tupie, klaszcze, klaszcze, tupie – dziecko powtarza ten schemat. Pamietajmy by na początku nie był on zbyt skomplikowany. Zamieńcie się rolami – dzieku na pewno się to spodoba :) do tego rodzaju zabaw można wykorzystać klocki, foremki, garnki itd.
  • Rym cym, cym, gdzieś tu się zapodział rym! Zabawa słowem.

Rodzic podaje wyraz, do którego trzeba podać wyraz, który się z nim rymuje

miś – Zdziś, kot – płot,
nisko – blisko, kura – góra,
powiewa – ulewa, las – pas,
rama – brama, cytryna – malina,
tama – dama, tablica – ulica,
raki – maki, pietruszka – poduszka,
tort – port, cebula – koszula,
Marek – Darek, biedronka – skarbonka,
krowa – sowa, makówka – żarówka,
rakieta – moneta, król – ul,
osa – kosa, pralka – suszarka,
chmura – kura, kwiatek – statek,
delfiny – maliny, puszka – gruszka,
szyszka – myszka, ogórek – nurek,
grzyby – ryby, kaczka – paczka,
zegarek – kanarek, droga – noga,
szafa – żyrafa, flaga – waga,
sok – smok, rękawiczki – policzki,
koń – słoń, żonkile – motyle,
słonie – konie, doniczka – spódniczka
  • PIERWSZA GŁOSKA – rodzic podaje pierszą sylabę lub głoskę, a zadaniem dziecka jest dokończyć wyraz.
  • PRZEKRĘCANIE WYRAZÓW – rodzic wymawia jakiś wyraz celowo błędnie np. "safa" zamiast "szafa", a dziecko musi odnaleźć błąd i poprawnie wypowiedzieć słowo.
  • URWANE SŁOWA – Rodzic wypowiada słowa, w których nie ma pierwszej głoski np. ...cho (ucho), ....lej (klej), ...górek (ogórek), ...leb (chleb), ...iłka (piłka), ...uchomor (muchomor). - jest to zabawa uwielbiana przez dzieci!
  • GŁOSKOWE ZAGADKI – Rodzic wymienia trzy słowa np: mapa, kosz, mucha – i pyta dziecka: w którym z nich słychać głoskę "sz"?
  • WYMIEŃ JAK NAJWIĘCEJ – wymieniamy słowa na daną głoskę np. "k" : kura, kwiaty, kierownica, klawisze, klucze itd. Szukamy ich jak najwiecej. Możemy je zapisywać na kartce, liczyć je itd.
  • ŁAŃCUSZEK – podajemy na zmianę z dzieckiem wyrazy w taki sposób, że ostatnia głoska wyrazu jest pierwszą głoską kolejnego np. mapa – aparat – taczka – aligator – rysunek – krowa – arbuz – zebra itd.
  • WYODRĘBNIANIE SŁÓW w ZDANIACH – np. "Chomik mieszka w klatce" – dziecko układa tyle kloców/patyczków, ile jest słów.
  • BRAKUJĄCE SŁOWA – dziecko dopowiada do zdania, które mówi rodzic, słowo, którego brakuje. "Krowa stoi na łące i...", "Kot wszedł na drzewo, bo...", "Traktor jedzie na pole i będzie...".
  • TAKA SAMA SYLABA – szukamy jak najwięcej wyrazów zaczynających się na tę samą sylabę np. ma- : mama, makaron, makieta, mapa, marynarka, małopa itd. I odwrotnie : Szukanie wyrazów , które kończą się na tę samą sylabę np. -ka: piłka, puszka, foka.
  • SZEREG DŹWIĘKÓW – rozpoznawanie określonego wyrazu spośród tych, które wymawia rodzic np. mucha, ucho, kos, nos, las – dziecko ma klasnąć/tupnąć, gdy usłyszy słowo "nos".
  • Powtarzajcie rytmiczne wierszyki, śpiewajcie piosenki, wyklaskujcie i wystukujcie rytm, bawcie się w rozpoznawanie nuconych melodii.
  • Szczególnie warte uwagi są wiersze pt. "Lokomotywa" oraz "Ptasie radio" występuje w nich sporo wyrażeń dźwiękonaśladowczych, a same utwory to niezwykła gra słowem. Warto czytać dzieciom poezję Tuwima oraz Brzechwy, ponieważ są to utwory ponadczasowe, wpadające w ucho, niezwykle rytmiczne, łatwe do zapamietania, a także dowcipne. Świat ukazany w wierszach jest bliski dziecku.
  • Analiza SŁUCHOWA - liczenie usłyszanych dźwięków np. kot miauczy 3 razy -dziecko LICZY usłyszane dźwięki. Liczenie słów w zdaniu (liczymy słowa na palcach, żetonach, patyczkach). Analiza sylabowa - dzielenie słów na sylaby- na jaką sylabę zaczyna się dane słowo, na jaką literę się kończy (klaskanie, stukanie, tupanie sylab)
  • WYODRĘBNIANIE GŁOSEK – pierwsza i ostatnia w słowie "dom" – co słyszysz na końcu? Co słyszysz na początku?
  • !!! BARDZO WAŻNE – LITERY – proszę zwracać szczególną uwagę na prawidłowe wybrzmiewanie głosek. Głoska "t" to nie "tyyyy". T[y] jest krótkie.

Nie ma również: ka, ef, te, gie, es, er, wu, igrek itd. - nie mówimy liter alfabetem to ogromny błąd.

Jest  k[y]. "y" nie słychać, f, t, g, s, r, w, y. Trzeba dziecku podawać dźwięk kodowany przez daną literę, bez dźwięku [yyy] na końcu. Wymawiamy spółgłoski bez dodawania [y].

Drogi Rodzicu pamiętaj!

Dziecko jest gotowe do nauki czytania, kiedy osiągnie odpowiedni poziom rozwoju psychoruchowego. Oznacza to, że jego wzrok, słuch, funkcje językowe, poznawcze i ruchowe są wystarczająco dojrzałe, aby mogło ono oswoić nową wiedzę. Pamiętajmy, że wszelkie zabawy słowem wzbogacają słownictwo.

Od początku roku dzieci poznały w przedszkolu sporo liter, a tak naprawdę znają je od dawna, od kiedy nauczyły się mówić :) Dołożyłyśmy wszelkich starań, by rozpalić w dzieciach pasję i chęć do nauki czytania. Dla starszych dzieci (zerówkowych) podsyłamy dwie książeczki, które mają odpowiednią czcionkę, aby dziecko mogło swobodnie czytać dane wyrazy. Prosimy POBAWIĆ SIĘ w domu w czytanie. Książeczki zeskanowałam w kolorze czarno-białym, by z złatwością mogli je Państwo wydrukować w domu. Proszę pamiętać, by każdy wyraz (każdą literę), który będzie czytany wskazywać dziecku palcem. To ważne. Dziecko nazywa litery i ŁĄCZY je ze sobą – to jest czytanie. I to jest ten najtrudniejszy etap, na który przyjdzie czas w szkole. Naszą rolą, jako wychowawców i rodziców jest przede wszystkim ZACHĘCENIE dziecka do nauki czytania. Proszę pamiętać, że cała nauka czytania to proces, do którego nie wystarczy jedynie znajomość liter.

Pamiętajmy również, że kluczem do intelektualnego rozwoju dziecka jest DOBRA ZABAWA :)

autorka: Marta Karlak